Örneğin, bir erkek arkadaşımız iş yerinde ciddi bir problemle karşılaşsın. İlk refleksi bir plan hazırlamak, seçenekleri karşılaştırmak ve riskleri azaltmak olsun. Bir başka erkek ise aynı durumda önce yaşadığı hayal kırıklığını anlatmak, kendisini toparlamak ve güvendiği birinden destek almak isteyebilir. İkisinin de yaklaşımı anlaşılabilir; önemli olan hangi yöntemin hangi durumda işe yaradığını bilmektir.
Kadınlar için de benzer bir çeşitlilik söz konusudur. Bir kadın arkadaşımız, yakınındaki kişinin yaşadığı sıkıntıyı anlamaya ve duygusal destek vermeye öncelik verebilir. Başka bir kadın ise sorunu doğrudan analiz edip çözüm önerileri sunabilir. Empati kurmak çözüm üretmeye engel değildir; stratejik düşünmek de duygusuz olmak anlamına gelmez.
Peki, rind bu farklı yaklaşımların neresinde durur?
Bence rindin bize öğrettiği en önemli şey, insanları tek bir davranış kalıbına hapsetmemektir. Birinin mantıklı düşünmesi onun sevgisiz olduğunu göstermez. Bir başkasının duygularını önemsemesi de güçsüz olduğu anlamına gelmez. İnsan hem aklıyla plan yapabilir hem de kalbiyle başkasının acısını anlayabilir.
Bir ilişki düşünün. Taraflardan biri tartışma çıktığında hemen çözüm bulmak istiyor. Diğeri ise önce kırgınlığının anlaşılmasını bekliyor. İlk kişi “Sorunu çözdüm, daha ne istiyorsun?” derken ikinci kişi “Benim ne hissettiğimi hiç anlamadın ki!” diye karşılık veriyor.
İşte burada rindâne bir yaklaşım, taraflardan birinin diğerine üstün gelmesini değil, birbirlerini gerçekten dinlemelerini gerektirir.
Belki çözüm için önce duyguyu anlamak, belki de duygusal rahatlama sağlandıktan sonra somut bir plan yapmak gerekir. Her iki durumda da amaç aynıdır: Karşımızdaki insanı bir probleme veya etikete indirgememek.
Sizce bir ilişkide haklı çıkmak mı daha değerlidir, yoksa iki tarafın da kendisini anlaşılmış hissetmesi mi? Rindin gönül merkezli dünyası bu soruyu sormamıza yardımcı olabilir.
6. MODERN DÜNYADA RİND OLMAK: SOSYAL MEDYAYA KARŞI KÜÇÜK BİR İSYAN
Şimdi günümüze dönelim. Sabah gözümüzü açar açmaz telefonumuza bakıyoruz. Birileri yeni araba almış, birileri yurt dışına gitmiş, bir başkası da kahvaltısını sanki saray mutfağından çıkmış gibi paylaşmış. Biz ise yataktan kalkmaya çalışıyoruz ve henüz çorabımızın tekini bulamamışız.
Sosyal medya bazen hayatı yaşadığımız bir yer olmaktan çıkarıp başkalarına gösterdiğimiz bir vitrine dönüştürüyor. Mutluluğumuzu yaşamak yerine belgelemeye, başarımızı geliştirmek yerine sergilemeye, kendimizi tanımak yerine başkalarının gözünde nasıl göründüğümüzü hesaplamaya başlayabiliyoruz.
Rindin bu noktada ilginç bir itirazı var: Her güzel anın seyirciye ihtiyacı yoktur.
Bir kahveyi fotoğrafını çekmeden içmek, bir kitabı okuduğunu kanıtlamadan bitirmek, yardım ettiğin kişiden teşekkür beklememek veya hafta sonunu kimseye açıklama yapmadan dinlenerek geçirmek de mümkündür.
Üstelik bu davranışlar yalnızca sosyal medyadan uzak durmakla ilgili değildir. Asıl mesele, kendi hayatımızın ölçüsünü başkalarının alkışına göre belirlememektir.
Elbette para kazanmak, kariyer yapmak, ev sahibi olmak veya geleceğe yatırım yapmak kötü şeyler değildir. Rindlik de bütün hedefleri çöpe atıp hayatı plansız yaşamak demek değildir. Sorun, bu hedeflerin insanın bütün kimliğini ele geçirmesidir.
Diyelim ki bir kişi yıllarca çalışıp istediği evi aldı. Bu başarı elbette sevindiricidir. Fakat artık ailesine zaman ayıramıyor, arkadaşlarını göremiyor ve her gün yalnızca borçlarını düşünüyorsa şu soruyu sormanın zamanı gelmiş olabilir: Evi hayatını kolaylaştırmak için mi aldı, yoksa hayatını evin masraflarına hizmet etmek için mi düzenledi?
Rindin cevabı, sahip olduklarımızdan vazgeçmek değil, onların bizi yönetmesine izin vermemektir.
7. RİNDLİK İLE SORUMSUZLUK ARASINDAKİ İNCE ÇİZGİ
Buraya kadar rindin özgür ruhunu övdük. Fakat her güzel fikrin yanlış uygulanma ihtimali vardır. Bir insan “Ben rindim, dünya umurumda değil!” diyerek bütün sorumluluklarından kaçıyorsa orada ciddi bir sorun bulunabilir.
Kira gününü unutmak, verdiği sözü tutmamak, başkalarının emeğini önemsememek veya yaptığı hataların sonuçlarını sürekli başkalarına yüklemek rindlik değildir. Bunlar, özgürlük kavramının arkasına saklanmış sorumsuzluk örnekleridir.
Gerçek hayatta özgürlük ile sorumluluk birbirinin düşmanı olmak zorunda değildir. İnsan başkalarının beklentilerine teslim olmadan yaşayabilir ama davranışlarının başkalarını nasıl etkilediğini de hesaba katabilir.
Örneğin, arkadaşlarıyla buluşmaya söz veren bir kişi son anda planını değiştirmek isteyebilir. Kendi zamanını yönetme hakkı vardır. Ancak haber vermeden ortadan kaybolması, diğer insanların zamanını değersiz gördüğü anlamına da gelebilir. Rindâne bir yaklaşım, hem kendi tercihine sahip çıkmayı hem de karşısındaki insanın emeğine saygı göstermeyi gerektirir.
Aynı şekilde, bir işte başarılı olmak isteyen insanın disiplinli olması rindliğe aykırı değildir. Asıl mesele, başarı uğruna dürüstlüğünü, merhametini ve iç huzurunu feda edip etmediğidir.
Bu açıdan rindlik, basit bir yaşam tarzından çok bir değerler sınavına dönüşür.
İnsan ne kadar özgür olursa olsun, başkalarının hayatına dokunduğunu unutmamalıdır. Belki de gerçek olgunluk, kimseye hesap vermek zorunda olmadığını düşünmek değil; gerektiğinde kendi vicdanına hesap verebilmektir.
8. RİND ŞAİRİ OKURKEN NELERE DİKKAT ETMELİYİZ?
Rindlik üzerine okuma yaparken birkaç noktayı akılda tutmak, şiirleri daha doğru anlamamızı sağlar.
Birincisi, sembolleri bağlam içinde değerlendirin. Şarap, meyhane, kadeh ve sarhoşluk gibi kelimeler her şiirde aynı anlama gelmez. Şairin kullandığı diğer imgeler, şiirin bütünü ve dönemin edebî gelenekleri birlikte incelenmelidir.
İkincisi, şiirdeki karakterle şairin gerçek hayatını birbirine karıştırmayın. Bir şairin rind karakterini konuşturması, kendisinin bütün özellikleriyle o karakter gibi yaşadığını kanıtlamaz. Edebî kişilik ile biyografik kişilik arasında fark bulunabilir.
Üçüncüsü, rind ile zâhid karşıtlığını tarihsel bir edebî kalıp olarak görün. Şiirdeki zâhid çoğunlukla şekilciliğin ve nasihatçılığın eleştirel temsilcisidir. Bu karakterden hareketle bütün dindarlar hakkında genelleme yapmak doğru olmaz.
Dördüncüsü, şairlerin farklılıklarını göz önünde bulundurun. Fuzûlî'nin aşk acısı, Nedîm'in yaşama sevinci ve Hâfız'ın sembollerle örülü şiir dünyası aynı değildir. Rindlik tek tip bir kişilik üretmez; farklı şairlerin elinde farklı anlam katmanları kazanır.
Bu konuyu akademik açıdan derinleştirmek isteyenler için Nurgül Sucu'nun 2007 yılında Selçuk Üniversitesi Edebiyat Dergisi'nde yayımlanan Rind Tipinin Kimliği, Divan Edebiyatındaki Yeri ve Rindlik Felsefesinin Tasavvufla İlgisi başlıklı çalışması yararlı bir başlangıç noktasıdır. Ayşe Sağlam'ın 2016 tarihli Nigârî Divanında Rind ve Zâhid makalesi de iki karakter arasındaki ilişkiyi belirli bir şairin eserleri üzerinden incelemektedir.
Kaynaklar:
- Nurgül Sucu, Rind Tipinin Kimliği, Divan Edebiyatındaki Yeri ve Rindlik Felsefesinin Tasavvufla İlgisi, Selçuk Üniversitesi Edebiyat Dergisi, 2007. Akademik makaleyi inceleyin.
- Ayşe Sağlam, Nigârî Divanında Rind ve Zâhid, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 2016. Makalenin tam künyesi ve özeti.
9. FORUMDA TARTIŞALIM: BUGÜNÜN İNSANI RİND OLABİLİR Mİ?
Bence rindlik, eski şiirin sayfalarında kalmış bir kavram değil. Elbette bugün kimsenin eline hayalî bir kadeh alıp on altıncı yüzyıl şairi gibi dolaşması gerekmiyor. Fakat kavramın arkasındaki sorular hâlâ önümüzde duruyor.
Daha fazla kazanmak isterken neyi kaybediyoruz? Başkalarının bizi beğenmesini beklerken kendi beğenilerimizi unutuyor muyuz? Bir insanın dış görünüşüne bakarak karakteri hakkında ne kadar doğru karar verebiliriz? Kurallara uymak ile kuralların neden var olduğunu anlamak arasında nasıl bir fark bulunur?
Bunların kolay cevapları yok. Zaten edebiyatın güzel tarafı da burada: Bize her zaman hazır çözümler sunmak yerine, alıştığımız düşünceleri yeniden sorgulatır.
Belki rindin en önemli özelliği, bütün sorulara cevap vermesi değildir. Belki de asıl başarısı, başkalarının kesin cevaplarıyla yetinmemesidir.
Forumda küçük bir tartışma başlatalım:
- Sizce rindlik, günümüzde özgürlük mü, yoksa sorumluluklardan uzaklaşma riski mi taşıyor?
- Bir insanın iyi olduğunu anlamak için sözlerine mi, davranışlarına mı, yoksa zor zamanlarda gösterdiği tutuma mı bakmalıyız?
- Hayatın tadını çıkarmak için daha az şeye sahip olmak mı gerekir, yoksa sahip olduklarımızla kurduğumuz ilişkiyi değiştirmek mi?
- Rind ile zâhid karşıtlığını bugün sosyal medyada, iş hayatında veya insan ilişkilerinde görebiliyor musunuz?
Benim düşüncem şu: Rindlik, bütün hedeflerinden vazgeçmek değil, hedeflerinin kölesi olmamaktır. İnsan çalışabilir, para kazanabilir, kariyer yapabilir, ailesi için planlar hazırlayabilir ve geleceğini güvence altına almaya uğraşabilir. Bütün bunları yaparken başkalarını küçümsememeyi, hayatın küçük güzelliklerini fark etmeyi ve kendi vicdanıyla ilişkisini korumayı da başarabilir.
Belki de asıl rindlik, dünyanın bütün sorunlarını çözmek zorunda olmadığımızı kabul ederken çözebileceğimiz sorunlardan da kaçmamaktır.
Sonuçta hayatın bütün meselelerini tek bir akşamda çözemeyiz. Bazen plan yapar, bazen yanılır, bazen yeniden başlarız. Arada bir de durup kendimize şu soruyu sorarız: “Ben gerçekten nasıl bir hayat yaşamak istiyorum, yoksa başkalarının doğru kabul ettiği hayatı mı taklit ediyorum?”
İşte o soru, yüzyıllar öncesinden gelen rindin bugünkü insana bıraktığı en değerli miras olabilir.
Kadınlar için de benzer bir çeşitlilik söz konusudur. Bir kadın arkadaşımız, yakınındaki kişinin yaşadığı sıkıntıyı anlamaya ve duygusal destek vermeye öncelik verebilir. Başka bir kadın ise sorunu doğrudan analiz edip çözüm önerileri sunabilir. Empati kurmak çözüm üretmeye engel değildir; stratejik düşünmek de duygusuz olmak anlamına gelmez.
Peki, rind bu farklı yaklaşımların neresinde durur?
Bence rindin bize öğrettiği en önemli şey, insanları tek bir davranış kalıbına hapsetmemektir. Birinin mantıklı düşünmesi onun sevgisiz olduğunu göstermez. Bir başkasının duygularını önemsemesi de güçsüz olduğu anlamına gelmez. İnsan hem aklıyla plan yapabilir hem de kalbiyle başkasının acısını anlayabilir.
Bir ilişki düşünün. Taraflardan biri tartışma çıktığında hemen çözüm bulmak istiyor. Diğeri ise önce kırgınlığının anlaşılmasını bekliyor. İlk kişi “Sorunu çözdüm, daha ne istiyorsun?” derken ikinci kişi “Benim ne hissettiğimi hiç anlamadın ki!” diye karşılık veriyor.
İşte burada rindâne bir yaklaşım, taraflardan birinin diğerine üstün gelmesini değil, birbirlerini gerçekten dinlemelerini gerektirir.
Belki çözüm için önce duyguyu anlamak, belki de duygusal rahatlama sağlandıktan sonra somut bir plan yapmak gerekir. Her iki durumda da amaç aynıdır: Karşımızdaki insanı bir probleme veya etikete indirgememek.
Sizce bir ilişkide haklı çıkmak mı daha değerlidir, yoksa iki tarafın da kendisini anlaşılmış hissetmesi mi? Rindin gönül merkezli dünyası bu soruyu sormamıza yardımcı olabilir.
6. MODERN DÜNYADA RİND OLMAK: SOSYAL MEDYAYA KARŞI KÜÇÜK BİR İSYAN
Şimdi günümüze dönelim. Sabah gözümüzü açar açmaz telefonumuza bakıyoruz. Birileri yeni araba almış, birileri yurt dışına gitmiş, bir başkası da kahvaltısını sanki saray mutfağından çıkmış gibi paylaşmış. Biz ise yataktan kalkmaya çalışıyoruz ve henüz çorabımızın tekini bulamamışız.
Sosyal medya bazen hayatı yaşadığımız bir yer olmaktan çıkarıp başkalarına gösterdiğimiz bir vitrine dönüştürüyor. Mutluluğumuzu yaşamak yerine belgelemeye, başarımızı geliştirmek yerine sergilemeye, kendimizi tanımak yerine başkalarının gözünde nasıl göründüğümüzü hesaplamaya başlayabiliyoruz.
Rindin bu noktada ilginç bir itirazı var: Her güzel anın seyirciye ihtiyacı yoktur.
Bir kahveyi fotoğrafını çekmeden içmek, bir kitabı okuduğunu kanıtlamadan bitirmek, yardım ettiğin kişiden teşekkür beklememek veya hafta sonunu kimseye açıklama yapmadan dinlenerek geçirmek de mümkündür.
Üstelik bu davranışlar yalnızca sosyal medyadan uzak durmakla ilgili değildir. Asıl mesele, kendi hayatımızın ölçüsünü başkalarının alkışına göre belirlememektir.
Elbette para kazanmak, kariyer yapmak, ev sahibi olmak veya geleceğe yatırım yapmak kötü şeyler değildir. Rindlik de bütün hedefleri çöpe atıp hayatı plansız yaşamak demek değildir. Sorun, bu hedeflerin insanın bütün kimliğini ele geçirmesidir.
Diyelim ki bir kişi yıllarca çalışıp istediği evi aldı. Bu başarı elbette sevindiricidir. Fakat artık ailesine zaman ayıramıyor, arkadaşlarını göremiyor ve her gün yalnızca borçlarını düşünüyorsa şu soruyu sormanın zamanı gelmiş olabilir: Evi hayatını kolaylaştırmak için mi aldı, yoksa hayatını evin masraflarına hizmet etmek için mi düzenledi?
Rindin cevabı, sahip olduklarımızdan vazgeçmek değil, onların bizi yönetmesine izin vermemektir.
7. RİNDLİK İLE SORUMSUZLUK ARASINDAKİ İNCE ÇİZGİ
Buraya kadar rindin özgür ruhunu övdük. Fakat her güzel fikrin yanlış uygulanma ihtimali vardır. Bir insan “Ben rindim, dünya umurumda değil!” diyerek bütün sorumluluklarından kaçıyorsa orada ciddi bir sorun bulunabilir.
Kira gününü unutmak, verdiği sözü tutmamak, başkalarının emeğini önemsememek veya yaptığı hataların sonuçlarını sürekli başkalarına yüklemek rindlik değildir. Bunlar, özgürlük kavramının arkasına saklanmış sorumsuzluk örnekleridir.
Gerçek hayatta özgürlük ile sorumluluk birbirinin düşmanı olmak zorunda değildir. İnsan başkalarının beklentilerine teslim olmadan yaşayabilir ama davranışlarının başkalarını nasıl etkilediğini de hesaba katabilir.
Örneğin, arkadaşlarıyla buluşmaya söz veren bir kişi son anda planını değiştirmek isteyebilir. Kendi zamanını yönetme hakkı vardır. Ancak haber vermeden ortadan kaybolması, diğer insanların zamanını değersiz gördüğü anlamına da gelebilir. Rindâne bir yaklaşım, hem kendi tercihine sahip çıkmayı hem de karşısındaki insanın emeğine saygı göstermeyi gerektirir.
Aynı şekilde, bir işte başarılı olmak isteyen insanın disiplinli olması rindliğe aykırı değildir. Asıl mesele, başarı uğruna dürüstlüğünü, merhametini ve iç huzurunu feda edip etmediğidir.
Bu açıdan rindlik, basit bir yaşam tarzından çok bir değerler sınavına dönüşür.
İnsan ne kadar özgür olursa olsun, başkalarının hayatına dokunduğunu unutmamalıdır. Belki de gerçek olgunluk, kimseye hesap vermek zorunda olmadığını düşünmek değil; gerektiğinde kendi vicdanına hesap verebilmektir.
8. RİND ŞAİRİ OKURKEN NELERE DİKKAT ETMELİYİZ?
Rindlik üzerine okuma yaparken birkaç noktayı akılda tutmak, şiirleri daha doğru anlamamızı sağlar.
Birincisi, sembolleri bağlam içinde değerlendirin. Şarap, meyhane, kadeh ve sarhoşluk gibi kelimeler her şiirde aynı anlama gelmez. Şairin kullandığı diğer imgeler, şiirin bütünü ve dönemin edebî gelenekleri birlikte incelenmelidir.
İkincisi, şiirdeki karakterle şairin gerçek hayatını birbirine karıştırmayın. Bir şairin rind karakterini konuşturması, kendisinin bütün özellikleriyle o karakter gibi yaşadığını kanıtlamaz. Edebî kişilik ile biyografik kişilik arasında fark bulunabilir.
Üçüncüsü, rind ile zâhid karşıtlığını tarihsel bir edebî kalıp olarak görün. Şiirdeki zâhid çoğunlukla şekilciliğin ve nasihatçılığın eleştirel temsilcisidir. Bu karakterden hareketle bütün dindarlar hakkında genelleme yapmak doğru olmaz.
Dördüncüsü, şairlerin farklılıklarını göz önünde bulundurun. Fuzûlî'nin aşk acısı, Nedîm'in yaşama sevinci ve Hâfız'ın sembollerle örülü şiir dünyası aynı değildir. Rindlik tek tip bir kişilik üretmez; farklı şairlerin elinde farklı anlam katmanları kazanır.
Bu konuyu akademik açıdan derinleştirmek isteyenler için Nurgül Sucu'nun 2007 yılında Selçuk Üniversitesi Edebiyat Dergisi'nde yayımlanan Rind Tipinin Kimliği, Divan Edebiyatındaki Yeri ve Rindlik Felsefesinin Tasavvufla İlgisi başlıklı çalışması yararlı bir başlangıç noktasıdır. Ayşe Sağlam'ın 2016 tarihli Nigârî Divanında Rind ve Zâhid makalesi de iki karakter arasındaki ilişkiyi belirli bir şairin eserleri üzerinden incelemektedir.
Kaynaklar:
- Nurgül Sucu, Rind Tipinin Kimliği, Divan Edebiyatındaki Yeri ve Rindlik Felsefesinin Tasavvufla İlgisi, Selçuk Üniversitesi Edebiyat Dergisi, 2007. Akademik makaleyi inceleyin.
- Ayşe Sağlam, Nigârî Divanında Rind ve Zâhid, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 2016. Makalenin tam künyesi ve özeti.
9. FORUMDA TARTIŞALIM: BUGÜNÜN İNSANI RİND OLABİLİR Mİ?
Bence rindlik, eski şiirin sayfalarında kalmış bir kavram değil. Elbette bugün kimsenin eline hayalî bir kadeh alıp on altıncı yüzyıl şairi gibi dolaşması gerekmiyor. Fakat kavramın arkasındaki sorular hâlâ önümüzde duruyor.
Daha fazla kazanmak isterken neyi kaybediyoruz? Başkalarının bizi beğenmesini beklerken kendi beğenilerimizi unutuyor muyuz? Bir insanın dış görünüşüne bakarak karakteri hakkında ne kadar doğru karar verebiliriz? Kurallara uymak ile kuralların neden var olduğunu anlamak arasında nasıl bir fark bulunur?
Bunların kolay cevapları yok. Zaten edebiyatın güzel tarafı da burada: Bize her zaman hazır çözümler sunmak yerine, alıştığımız düşünceleri yeniden sorgulatır.
Belki rindin en önemli özelliği, bütün sorulara cevap vermesi değildir. Belki de asıl başarısı, başkalarının kesin cevaplarıyla yetinmemesidir.
Forumda küçük bir tartışma başlatalım:
- Sizce rindlik, günümüzde özgürlük mü, yoksa sorumluluklardan uzaklaşma riski mi taşıyor?
- Bir insanın iyi olduğunu anlamak için sözlerine mi, davranışlarına mı, yoksa zor zamanlarda gösterdiği tutuma mı bakmalıyız?
- Hayatın tadını çıkarmak için daha az şeye sahip olmak mı gerekir, yoksa sahip olduklarımızla kurduğumuz ilişkiyi değiştirmek mi?
- Rind ile zâhid karşıtlığını bugün sosyal medyada, iş hayatında veya insan ilişkilerinde görebiliyor musunuz?
Benim düşüncem şu: Rindlik, bütün hedeflerinden vazgeçmek değil, hedeflerinin kölesi olmamaktır. İnsan çalışabilir, para kazanabilir, kariyer yapabilir, ailesi için planlar hazırlayabilir ve geleceğini güvence altına almaya uğraşabilir. Bütün bunları yaparken başkalarını küçümsememeyi, hayatın küçük güzelliklerini fark etmeyi ve kendi vicdanıyla ilişkisini korumayı da başarabilir.
Belki de asıl rindlik, dünyanın bütün sorunlarını çözmek zorunda olmadığımızı kabul ederken çözebileceğimiz sorunlardan da kaçmamaktır.
Sonuçta hayatın bütün meselelerini tek bir akşamda çözemeyiz. Bazen plan yapar, bazen yanılır, bazen yeniden başlarız. Arada bir de durup kendimize şu soruyu sorarız: “Ben gerçekten nasıl bir hayat yaşamak istiyorum, yoksa başkalarının doğru kabul ettiği hayatı mı taklit ediyorum?”
İşte o soru, yüzyıllar öncesinden gelen rindin bugünkü insana bıraktığı en değerli miras olabilir.