Rogerian Yaklaşım Nedir? Tartışmayı Kazanmak Yerine Birbirimizi Anlamayı Denesek Ne Olur?
Geçen gün arkadaş ortamında son derece önemli bir mesele tartışılıyordu: Akşam yemeğinde ne yenilecekti? Bir arkadaşımız pizza istedi, diğeri evde yemek yapmayı savundu, bir başkası da her zamanki gibi “Bana fark etmez.” diyerek bütün karar yükünü masanın ortasına bıraktı. On dakika sonra herkesin açlığı artmış, kimsenin fikri değişmemişti. Üstelik başlangıçta yalnızca yemek seçecektik; az daha Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi toplantısına bağlayacaktık!
İşte tam bu noktada Rogerian yaklaşım aklıma geliyor. Acaba tartışmalarda amacımız karşı tarafı susturmak değil de onu anlamak olsaydı, hayatımız nasıl değişirdi? Belki pizzanın yanında ev yemeği de sipariş edilirdi. Belki de en önemlisi, kimse masadan sinirli ayrılmazdı.
Rogerian yaklaşım, yalnızca tartışma kazanmakla ilgilenmeyen, farklı düşüncelere sahip insanların birbirlerini anlamalarını ve mümkünse ortak bir çözüm bulmalarını amaçlayan bir iletişim yöntemidir. Psikolog Carl Rogers'ın insan merkezli psikoloji anlayışından esinlenen bu yaklaşım, özellikle karşıt görüşlerin bulunduğu konularda etkili bir tartışma zemini oluşturmayı hedefler. Yazılı tartışmalarda kullanılan Rogerian argümantasyon yöntemi de karşı tarafın görüşünü adil biçimde anlamaya, geçerli yönlerini kabul etmeye ve ortak bir noktaya ulaşmaya dayanır.
Kısacası, tartışmayı bir boks ringi olmaktan çıkarıp fikirlerin rahatça dolaşabildiği bir masaya dönüştürmeye çalışır. Tabii masaya oturan herkesin de yumruk yerine argüman kullanması gerekiyor!
1. Rogerian Yaklaşımın Temelinde Ne Var?
Rogerian yaklaşımın en önemli özelliği, insanların farklı düşündükleri için mutlaka birbirlerine düşman olmak zorunda olmadıklarını kabul etmesidir. Bir insanın bizimle aynı fikirde olmaması, onun mantıksız, cahil veya kötü niyetli olduğu anlamına gelmez. Bazen aynı olaya farklı pencerelerden bakarız; bazen de aynı hedefe ulaşmak isterken farklı yöntemleri savunuruz.
Örneğin, bir çalışan uzaktan çalışmanın daha verimli olduğunu düşünürken yöneticisi ofiste çalışmanın ekip iletişimini güçlendirdiğini savunabilir. Çalışan, işe gidip gelmek için kaybettiği zamanı verimli kullanmak istiyordur. Yönetici ise ekip üyelerinin birbirlerinden kopmasından ve işlerin koordinasyonsuz ilerlemesinden endişeleniyordur.
Klasik bir tartışmada taraflar birbirlerinin iddialarını çürütmeye çalışabilir:
“Evden çalışmak daha verimli!”
“Hayır, ofiste çalışmadan ekip yönetilmez!”
“Sen zaten çalışanların rahat etmesini istemiyorsun!”
“Sen de iş yapmak yerine evde oturmak istiyorsun!”
Birkaç dakika sonra asıl konu unutulur ve herkes karşı tarafın karakter analizine girişir. İnsan kaynakları departmanı da uzaktan çalışmanın verimliliğini ölçmek yerine uzaktan çalışanların birbirlerine attığı mesajları incelemek zorunda kalır.
Rogerian yaklaşımda ise taraflar önce birbirlerinin kaygılarını anlamaya çalışır. Çalışan, yöneticisinin ekip iletişimine neden önem verdiğini kabul eder. Yönetici de çalışanların zaman yönetimi, ulaşım masrafları ve çalışma ortamı konusundaki ihtiyaçlarını dikkate alır. Sonrasında belirli günlerde ofiste buluşma, diğer günlerde uzaktan çalışma gibi seçenekler değerlendirilebilir.
Burada önemli bir ayrıntı var: Rogerian yaklaşım, herkesi zorla aynı fikirde buluşturmak değildir. Asıl amaç, anlaşmazlığın altında yatan ihtiyaçları anlamak ve iki tarafın da değerlendirebileceği bir çözüm geliştirmektir.
2. Carl Rogers'ın İnsan Merkezli Anlayışıyla Bağlantısı
Rogerian yaklaşımın arka planında Amerikalı psikolog Carl Rogers'ın insan merkezli yaklaşımı bulunur. Rogers, kişinin kendi deneyimlerinin anlaşılmasına, yargılanmadan dinlenmesine ve kendisini özgürce ifade edebilmesine önem vermiştir.
Bu anlayışın iletişim açısından üç önemli kavramı vardır:
Empati: Karşımızdaki insanın ne hissettiğini ve dünyayı nasıl algıladığını anlamaya çalışmak. Bu, onunla mutlaka aynı fikirde olmak demek değildir.
Koşulsuz olumlu kabul: Bir insanın düşüncelerini veya davranışlarını otomatik olarak onaylamadan, onun insan olarak değerini korumak. Bir görüşe karşı çıkarken kişiyi aşağılamamak bu anlayışla ilişkilidir.
Tutarlılık ve içtenlik: İletişimde yapmacık davranmak yerine gerçek düşüncelerimizi dürüst, açık ve uygun bir dille ifade etmek.
Bu üç kavramı günlük hayata taşıdığımızda ilginç bir değişim ortaya çıkar. İnsanlar yalnızca kendilerini savunmak zorunda hissetmediklerinde, karşı tarafı dinlemeye daha fazla alan bulabilirler.
Düşünsenize, bir arkadaşınız size iş yerinde yaşadığı bir sorunu anlatıyor. Daha cümlesini bitirmeden “Ben olsam öyle yapmazdım.” diyorsunuz. Ardından kariyer planı, istifa dilekçesi ve üç yıllık stratejik yol haritası hazırlıyorsunuz. Arkadaşınızın tek istediği şey ise yaşadığı olayın anlaşılmasıydı.
Bazen çözüm sunmak gerçekten yararlıdır. Ancak çözümün zamanı ve biçimi önemlidir. Önce dinlemek, sonra ihtiyaç varsa birlikte çözüm aramak çok daha sağlıklı bir iletişim kurabilir.
Rogerian anlayışın bize hatırlattığı şey şudur: Bir insanın yaşadığı sorunu anlamadan sunduğumuz çözüm, teknik açıdan mükemmel olsa bile onun gerçek ihtiyacına karşılık gelmeyebilir.
3. Erkeklerin Çözüm Odaklı, Kadınların İlişki Odaklı Yaklaşımı: Klişelere Düşmeden Bakalım
İletişim konusu açılınca toplumda sık karşılaşılan bir anlatı vardır: Erkekler sorun duyduklarında hemen çözüm üretmeye çalışır, kadınlar ise duyguların konuşulmasına ve ilişkilerin korunmasına daha fazla önem verir.
Bu anlatının bazı insanların deneyimleriyle örtüşmesi mümkündür. Ancak bunu bütün erkeklere ve kadınlara ait değişmez bir özellik gibi sunmak doğru değildir. İnsanların iletişim biçimleri; kişiliklerinden, yetiştirilme tarzlarından, kültürlerinden, yaşadıkları deneyimlerden ve içinde bulundukları koşullardan etkilenir. Cinsiyet tek başına bir kişinin nasıl iletişim kuracağını belirlemez.
Örneğin, yazılım mühendisi Murat bir tartışma sırasında sorunu üç adıma ayırıp çözüm seçenekleri hazırlayabilir. Aynı ekipte çalışan erkek arkadaşı Emre ise önce herkesin kendisini rahatça ifade etmesi gerektiğini savunabilir. İnsan ilişkileri konusunda deneyimli bir kadın yönetici olan Selin, toplantıda zaman kaybını önlemek için net bir eylem planı isteyebilir. Psikolojik danışmanlık alanında çalışan Ayşe ise çözüm önerilerine geçmeden önce ekip üyelerinin hangi noktada anlaşamadığını anlamaya çalışabilir.
Görüldüğü gibi stratejik düşünme erkeklere, empati de kadınlara özel bir yetenek değildir. Her iki beceri de herkes tarafından geliştirilebilir.
Asıl mesele, çözüm odaklılık ile ilişki odaklılığı birbirinin düşmanı gibi görmemektir.
Bir problemi çözmek istiyorsak insanların ihtiyaçlarını anlamamız gerekir. İnsanların ihtiyaçlarını anlamak istiyorsak da yalnızca duyguları konuşmakla yetinmeyip somut seçenekler geliştirmemiz gerekebilir.
Diyelim ki bir çift hafta sonu tatili planlıyor. Taraflardan biri ulaşım, bütçe ve zaman açısından en mantıklı seçeneği araştırıyor. Diğeri ise ikisinin de dinlenebileceği, birlikte güzel anılar biriktirebileceği bir yer istiyor.
İlk kişinin stratejik yaklaşımı, ikinci kişinin ilişki odaklı yaklaşımıyla çatışmak zorunda değildir. Bütçeye uygun, ulaşımı kolay ve ikisinin de keyif alacağı bir tatil seçeneği bulunabilir.
Burada Rogerian yaklaşımın asıl gücü ortaya çıkar: Bir tarafın ihtiyacını anlamak, diğer tarafın ihtiyacını küçümsemeyi gerektirmez.
Üstelik bazen aynı kişi bir konuda son derece çözüm odaklıyken başka bir konuda daha duygusal davranabilir. İş yerinde krizleri soğukkanlılıkla yöneten biri, ailesiyle ilgili bir tartışmada kırılgan hissedebilir. İnsanlar Excel tablolarından ibaret olmadığı için hayatın her alanında aynı iletişim tarzını sergilemezler!
4. Rogerian Yaklaşım Nasıl Uygulanır?
Rogerian yaklaşımın günlük hayatta kullanılabilmesi için karmaşık psikoloji bilgilerine ihtiyacımız yok. Önemli olan, tartışmanın yönünü değiştirecek birkaç temel alışkanlık geliştirmektir.
İlk adım: Sorunu kişiselleştirmeden tanımlamak.
Tartışmanın başında karşı tarafın karakterini hedef almak yerine hangi konuda anlaşmazlık yaşandığını belirlemek gerekir.
Geçen gün arkadaş ortamında son derece önemli bir mesele tartışılıyordu: Akşam yemeğinde ne yenilecekti? Bir arkadaşımız pizza istedi, diğeri evde yemek yapmayı savundu, bir başkası da her zamanki gibi “Bana fark etmez.” diyerek bütün karar yükünü masanın ortasına bıraktı. On dakika sonra herkesin açlığı artmış, kimsenin fikri değişmemişti. Üstelik başlangıçta yalnızca yemek seçecektik; az daha Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi toplantısına bağlayacaktık!
İşte tam bu noktada Rogerian yaklaşım aklıma geliyor. Acaba tartışmalarda amacımız karşı tarafı susturmak değil de onu anlamak olsaydı, hayatımız nasıl değişirdi? Belki pizzanın yanında ev yemeği de sipariş edilirdi. Belki de en önemlisi, kimse masadan sinirli ayrılmazdı.
Rogerian yaklaşım, yalnızca tartışma kazanmakla ilgilenmeyen, farklı düşüncelere sahip insanların birbirlerini anlamalarını ve mümkünse ortak bir çözüm bulmalarını amaçlayan bir iletişim yöntemidir. Psikolog Carl Rogers'ın insan merkezli psikoloji anlayışından esinlenen bu yaklaşım, özellikle karşıt görüşlerin bulunduğu konularda etkili bir tartışma zemini oluşturmayı hedefler. Yazılı tartışmalarda kullanılan Rogerian argümantasyon yöntemi de karşı tarafın görüşünü adil biçimde anlamaya, geçerli yönlerini kabul etmeye ve ortak bir noktaya ulaşmaya dayanır.
Kısacası, tartışmayı bir boks ringi olmaktan çıkarıp fikirlerin rahatça dolaşabildiği bir masaya dönüştürmeye çalışır. Tabii masaya oturan herkesin de yumruk yerine argüman kullanması gerekiyor!
1. Rogerian Yaklaşımın Temelinde Ne Var?
Rogerian yaklaşımın en önemli özelliği, insanların farklı düşündükleri için mutlaka birbirlerine düşman olmak zorunda olmadıklarını kabul etmesidir. Bir insanın bizimle aynı fikirde olmaması, onun mantıksız, cahil veya kötü niyetli olduğu anlamına gelmez. Bazen aynı olaya farklı pencerelerden bakarız; bazen de aynı hedefe ulaşmak isterken farklı yöntemleri savunuruz.
Örneğin, bir çalışan uzaktan çalışmanın daha verimli olduğunu düşünürken yöneticisi ofiste çalışmanın ekip iletişimini güçlendirdiğini savunabilir. Çalışan, işe gidip gelmek için kaybettiği zamanı verimli kullanmak istiyordur. Yönetici ise ekip üyelerinin birbirlerinden kopmasından ve işlerin koordinasyonsuz ilerlemesinden endişeleniyordur.
Klasik bir tartışmada taraflar birbirlerinin iddialarını çürütmeye çalışabilir:
“Evden çalışmak daha verimli!”
“Hayır, ofiste çalışmadan ekip yönetilmez!”
“Sen zaten çalışanların rahat etmesini istemiyorsun!”
“Sen de iş yapmak yerine evde oturmak istiyorsun!”
Birkaç dakika sonra asıl konu unutulur ve herkes karşı tarafın karakter analizine girişir. İnsan kaynakları departmanı da uzaktan çalışmanın verimliliğini ölçmek yerine uzaktan çalışanların birbirlerine attığı mesajları incelemek zorunda kalır.
Rogerian yaklaşımda ise taraflar önce birbirlerinin kaygılarını anlamaya çalışır. Çalışan, yöneticisinin ekip iletişimine neden önem verdiğini kabul eder. Yönetici de çalışanların zaman yönetimi, ulaşım masrafları ve çalışma ortamı konusundaki ihtiyaçlarını dikkate alır. Sonrasında belirli günlerde ofiste buluşma, diğer günlerde uzaktan çalışma gibi seçenekler değerlendirilebilir.
Burada önemli bir ayrıntı var: Rogerian yaklaşım, herkesi zorla aynı fikirde buluşturmak değildir. Asıl amaç, anlaşmazlığın altında yatan ihtiyaçları anlamak ve iki tarafın da değerlendirebileceği bir çözüm geliştirmektir.
2. Carl Rogers'ın İnsan Merkezli Anlayışıyla Bağlantısı
Rogerian yaklaşımın arka planında Amerikalı psikolog Carl Rogers'ın insan merkezli yaklaşımı bulunur. Rogers, kişinin kendi deneyimlerinin anlaşılmasına, yargılanmadan dinlenmesine ve kendisini özgürce ifade edebilmesine önem vermiştir.
Bu anlayışın iletişim açısından üç önemli kavramı vardır:
Empati: Karşımızdaki insanın ne hissettiğini ve dünyayı nasıl algıladığını anlamaya çalışmak. Bu, onunla mutlaka aynı fikirde olmak demek değildir.
Koşulsuz olumlu kabul: Bir insanın düşüncelerini veya davranışlarını otomatik olarak onaylamadan, onun insan olarak değerini korumak. Bir görüşe karşı çıkarken kişiyi aşağılamamak bu anlayışla ilişkilidir.
Tutarlılık ve içtenlik: İletişimde yapmacık davranmak yerine gerçek düşüncelerimizi dürüst, açık ve uygun bir dille ifade etmek.
Bu üç kavramı günlük hayata taşıdığımızda ilginç bir değişim ortaya çıkar. İnsanlar yalnızca kendilerini savunmak zorunda hissetmediklerinde, karşı tarafı dinlemeye daha fazla alan bulabilirler.
Düşünsenize, bir arkadaşınız size iş yerinde yaşadığı bir sorunu anlatıyor. Daha cümlesini bitirmeden “Ben olsam öyle yapmazdım.” diyorsunuz. Ardından kariyer planı, istifa dilekçesi ve üç yıllık stratejik yol haritası hazırlıyorsunuz. Arkadaşınızın tek istediği şey ise yaşadığı olayın anlaşılmasıydı.
Bazen çözüm sunmak gerçekten yararlıdır. Ancak çözümün zamanı ve biçimi önemlidir. Önce dinlemek, sonra ihtiyaç varsa birlikte çözüm aramak çok daha sağlıklı bir iletişim kurabilir.
Rogerian anlayışın bize hatırlattığı şey şudur: Bir insanın yaşadığı sorunu anlamadan sunduğumuz çözüm, teknik açıdan mükemmel olsa bile onun gerçek ihtiyacına karşılık gelmeyebilir.
3. Erkeklerin Çözüm Odaklı, Kadınların İlişki Odaklı Yaklaşımı: Klişelere Düşmeden Bakalım
İletişim konusu açılınca toplumda sık karşılaşılan bir anlatı vardır: Erkekler sorun duyduklarında hemen çözüm üretmeye çalışır, kadınlar ise duyguların konuşulmasına ve ilişkilerin korunmasına daha fazla önem verir.
Bu anlatının bazı insanların deneyimleriyle örtüşmesi mümkündür. Ancak bunu bütün erkeklere ve kadınlara ait değişmez bir özellik gibi sunmak doğru değildir. İnsanların iletişim biçimleri; kişiliklerinden, yetiştirilme tarzlarından, kültürlerinden, yaşadıkları deneyimlerden ve içinde bulundukları koşullardan etkilenir. Cinsiyet tek başına bir kişinin nasıl iletişim kuracağını belirlemez.
Örneğin, yazılım mühendisi Murat bir tartışma sırasında sorunu üç adıma ayırıp çözüm seçenekleri hazırlayabilir. Aynı ekipte çalışan erkek arkadaşı Emre ise önce herkesin kendisini rahatça ifade etmesi gerektiğini savunabilir. İnsan ilişkileri konusunda deneyimli bir kadın yönetici olan Selin, toplantıda zaman kaybını önlemek için net bir eylem planı isteyebilir. Psikolojik danışmanlık alanında çalışan Ayşe ise çözüm önerilerine geçmeden önce ekip üyelerinin hangi noktada anlaşamadığını anlamaya çalışabilir.
Görüldüğü gibi stratejik düşünme erkeklere, empati de kadınlara özel bir yetenek değildir. Her iki beceri de herkes tarafından geliştirilebilir.
Asıl mesele, çözüm odaklılık ile ilişki odaklılığı birbirinin düşmanı gibi görmemektir.
Bir problemi çözmek istiyorsak insanların ihtiyaçlarını anlamamız gerekir. İnsanların ihtiyaçlarını anlamak istiyorsak da yalnızca duyguları konuşmakla yetinmeyip somut seçenekler geliştirmemiz gerekebilir.
Diyelim ki bir çift hafta sonu tatili planlıyor. Taraflardan biri ulaşım, bütçe ve zaman açısından en mantıklı seçeneği araştırıyor. Diğeri ise ikisinin de dinlenebileceği, birlikte güzel anılar biriktirebileceği bir yer istiyor.
İlk kişinin stratejik yaklaşımı, ikinci kişinin ilişki odaklı yaklaşımıyla çatışmak zorunda değildir. Bütçeye uygun, ulaşımı kolay ve ikisinin de keyif alacağı bir tatil seçeneği bulunabilir.
Burada Rogerian yaklaşımın asıl gücü ortaya çıkar: Bir tarafın ihtiyacını anlamak, diğer tarafın ihtiyacını küçümsemeyi gerektirmez.
Üstelik bazen aynı kişi bir konuda son derece çözüm odaklıyken başka bir konuda daha duygusal davranabilir. İş yerinde krizleri soğukkanlılıkla yöneten biri, ailesiyle ilgili bir tartışmada kırılgan hissedebilir. İnsanlar Excel tablolarından ibaret olmadığı için hayatın her alanında aynı iletişim tarzını sergilemezler!
4. Rogerian Yaklaşım Nasıl Uygulanır?
Rogerian yaklaşımın günlük hayatta kullanılabilmesi için karmaşık psikoloji bilgilerine ihtiyacımız yok. Önemli olan, tartışmanın yönünü değiştirecek birkaç temel alışkanlık geliştirmektir.
İlk adım: Sorunu kişiselleştirmeden tanımlamak.
Tartışmanın başında karşı tarafın karakterini hedef almak yerine hangi konuda anlaşmazlık yaşandığını belirlemek gerekir.