Sana yaranmak ne demek ?

Neseli

Genel Mod
Global Mod
“Rakamlar önemli ama o dükkânlar yalnızca ticari alanlardan ibaret değil. Bazı esnaflar orada otuz yıldır çalışıyor. Komşuluk ilişkileri, müşterilerle kurulan güven, insanların birbirine duyduğu aidiyet de var. Bunları hesaba katmadan yapılan bir plan kâğıt üzerinde doğru görünse bile toplumsal açıdan başarısız olabilir.”

Faruk bir an düşündü.

“Doğru, ama bunları hesaba katmak için de ölçülebilir bir yöntem gerekiyor.”

Derya gülümsedi.

“Kesinlikle. İnsanların kaygılarını dinleyip sonra bunları planlamaya dâhil edebiliriz.”

Bu konuşma Murat'ın dikkatini çekti. Faruk, sorunu çözmek ve olası riskleri hesaplamak konusunda güçlüydü. Derya ise kararın insanlar üzerindeki etkisini, güven ilişkilerini ve görünmeyen kayıpları fark ediyordu. Birinin yaklaşımı diğerini geçersiz kılmıyordu. Tam tersine, ikisi bir araya geldiğinde daha kapsamlı bir çözüm ortaya çıkıyordu.

Burada sık yapılan bir hataya dikkat çekmek istiyorum. Erkeklerin daha stratejik ve çözüm odaklı, kadınların ise daha empatik ve ilişkisel olduğu yönündeki genellemeler, bazı toplumsal gözlemlerle örtüşse de bütün bireyleri açıklamaz. Bu özellikler yalnızca biyolojik cinsiyete bağlı değildir. Ailede üstlenilen roller, yetiştirilme biçimi, eğitim, mesleki deneyim ve toplumun insanlardan beklediği davranışlar da büyük önem taşır.

Örneğin bazı erkekler çocukluklarından itibaren sorunlarını tek başlarına çözmeye, duygularını göstermemeye ve güçlü görünmeye teşvik edilir. Bazı kadınlar ise başkalarının ihtiyaçlarını önceliklendirmeleri, ortamı yumuşatmaları ve ilişkileri korumaları gerektiği mesajıyla büyür. Bu beklentiler zamanla alışkanlığa dönüşebilir. Ancak bu, her erkeğin stratejik veya her kadının empatik olduğu anlamına gelmez.

Üstelik bu roller, insanları yaranmaya da yöneltebilir. Sürekli güçlü görünmesi beklenen bir erkek, kendisinden daha güçlü gördüğü birinin karşısında itiraz etmekten kaçınabilir. Herkesi idare etmesi beklenen bir kadın ise kendi ihtiyacını dile getirmenin bencillik olduğunu düşünebilir. Her iki durumda da kişi, kendi düşüncesini açıkça ifade etmek yerine kendisine biçilen role uygun davranmaya çalışabilir.

Murat'ın yaşadığı sorun da yalnızca insanları memnun etme isteğinden kaynaklanmıyordu. Onun zihninde başarılı bir esnaf olmak, çevresindeki güçlü kişilerin takdirini kazanmakla neredeyse aynı anlama geliyordu.

Derya ile Faruk'un konuşması ona şunu gösterdi: İyi bir karar için hem akla hem de insana ihtiyaç vardı. Çözüm üretmek kadar insanları anlamak, ilişkileri korumak kadar gerektiğinde sınır koymak da önemliydi.

Peki sizce toplumun erkeklerden ve kadınlardan beklediği roller, insanların kendi fikirlerini açıkça ifade etmesini ne ölçüde etkiliyor?

5. Bölüm: Yaranmanın Tarihsel Yüzü

Ertesi hafta Selim Öğretmen, Murat'ı çay ocağında yanına çağırdı. Önlerinde iki ince belli bardak çay vardı. Öğretmen, kasabanın eski esnafından söz açtı.

“Eskiden insanlar da birbirine yaranırdı,” dedi. “Ama bunu bazen farklı biçimlerde yaparlardı. Bir memurun, bir ağanın, bir tüccarın ya da yerel bir yöneticinin gözüne girmek, kimi zaman iş bulmanın, borç almanın veya korunmanın yolu olabilirdi.”

Murat meraklandı.

“Yani bu yeni bir davranış değil mi?”

“Hayır. İnsanlar topluluklar hâlinde yaşamaya başladığından beri kabul görmek, kaynaklara erişmek ve güçlü kişilerle iyi ilişkiler kurmak önemli oldu. Fakat bunun her zaman aynı anlama geldiğini söyleyemeyiz.”

Gerçekten de tarih boyunca insanların nüfuz sahibi kişilere yakınlaşması farklı biçimlerde ortaya çıktı. Saray çevrelerinde hükümdarın desteğini kazanmak, lonca düzeninde ustalarla iyi ilişkiler kurmak, feodal yapılarda koruyucu bir efendiye bağlılık göstermek veya modern iş hayatında yöneticinin güvenini kazanmak, birbirinden farklı toplumsal koşulların ürünleriydi.

Bu örneklerin hepsini doğrudan yaranmak olarak adlandırmak doğru olmaz. Çünkü güvene dayalı sadakat, saygı ve iş birliği de bu ilişkilerin parçası olabilir. Sorun, ilişkinin karşılıklı sorumluluktan çıkıp tek taraflı bir onay arayışına dönüşmesidir.

Selim Öğretmen sözlerini sürdürdü:

“Eskiden gücü elinde tutan kişinin gözüne girmek bazen hayatta kalmak için gerekliydi. Bugün ise insanlar aynı şeyi patronlarının, sosyal çevrelerinin veya internetteki takipçilerinin karşısında yapabiliyor. Araçlar değişiyor ama kabul görme ihtiyacı devam ediyor.”

Murat, sosyal medyada gördüğü insanları düşündü. Bir paylaşımın altına herkes aynı görüşü yazdığında farklı düşünenlerin sustuğunu, popüler bir kişinin söylediği bir sözün sorgulanmadan tekrarlandığını hatırladı.

Bir insanın çok takipçisinin olması, onun her konuda haklı olduğu anlamına gelmiyordu. Ancak görünürlük ve güç, insanların eleştirel düşünmesini bazen zorlaştırabiliyordu.

Selim Öğretmen son olarak şöyle dedi:

“Güçlü birinin yanında bulunmak her zaman yaranmak değildir. Bazen ortak bir amaç için iş birliği yaparsın. Fakat o kişinin yanlışını bile bile doğruymuş gibi savunuyorsan, artık yalnızca ilişki kurmuyorsundur. Kendi muhakemeni onun onayına teslim ediyorsundur.”

Murat o gün bir gerçeği daha fark etti: Yaranmak yalnızca kişisel bir zayıflık meselesi değildi. İnsanların birbirine bağımlı olduğu, kaynakların eşit dağılmadığı ve itirazın bedelinin ağır olabildiği ortamlarda bu davranış daha kolay ortaya çıkabiliyordu.

6. Bölüm: Bir Patronun Gözüne Girmek

Murat'ın yaşadıkları, kasabanın dışında çalışan genç bir kadın olan Elif'in hikâyesiyle başka bir boyut kazandı.

Elif, bir lojistik şirketinde operasyon sorumlusu olarak çalışıyordu. İşini seviyordu. Teslimatların zamanında yapılması, araçların doğru planlanması ve maliyetlerin düşürülmesi onun uzmanlık alanıydı. Ancak yöneticisi Kemal Bey, kendisine itiraz edilmesinden hoşlanmayan biriydi.

Bir toplantıda Kemal Bey, teslimat sürelerini kısaltmak için çalışanların mola sürelerini azaltmayı önerdi. Elif, bunun kısa vadede verimlilik sağlayabileceğini ama uzun vadede yorgunluğu artırarak hata riskini yükseltebileceğini düşündü.

Önce itiraz etmek istedi. Ardından terfi döneminin yaklaştığını hatırladı.

“Belki de şimdi konuşmamalıyım,” diye geçirdi içinden.

Toplantıdan sonra iş arkadaşı Burak ona, “Neden söylemedin? Geçen ay benzer bir uygulamada teslimat hataları artmıştı,” dedi.

Elif omuz silkti.

“Biliyorum. Ama Kemal Bey'in karşısında sürekli itiraz eden kişi olarak görünmek istemiyorum.”

Burak'ın yaklaşımı oldukça doğrudandı.

“Bence rakamları çıkaralım. Önceki ayın hata oranlarını, teslimat sürelerini ve maliyetleri karşılaştırıp bir rapor hazırlayabiliriz. Böylece kişisel bir tartışma olmaz.”

Elif ise başka bir noktaya dikkat çekti:

“Raporu hazırlayalım ama çalışanlarla da konuşalım. İnsanlar molalarının azalmasından endişe ediyor. Yalnızca verimlilik hesabı yaparsak uygulamanın sahada nasıl karşılanacağını gözden kaçırabiliriz.”

İkisi birlikte çalışmaya karar verdi. Burak verileri topladı, Elif ekipteki çalışanlarla görüşüp ortak sorunları belirledi. Sonuçta hem sayısal analiz hem de çalışanların deneyimleriyle desteklenen bir alternatif plan hazırladılar.

Kemal Bey ilk başta savunmaya geçti.

“Ben şirketin çıkarlarını düşünüyorum,” dedi.

Elif sakin bir şekilde cevap verdi:

“Biz de öyle. Önerinizin amacını anlıyoruz. Ancak teslimat hatalarının artması şirketin maliyetlerini yükseltebilir. Aynı hedefe ulaşmak için rota planlamasını ve araç dağılımını iyileştiren bir seçenek hazırladık.”

Burak da hazırladığı tabloyu sundu.

Bu kez tartışma, kimin haklı olduğundan çok hangi yöntemin daha iyi sonuç vereceğine odaklandı. Kemal Bey hemen ikna olmadı ama alternatif planın bir bölümünün deneme uygulamasına alınmasını kabul etti.

Elif toplantıdan çıktığında Burak'a döndü.

“Biliyor musun, bugün yöneticinin beni sevip sevmeyeceğinden çok işin doğru yapılıp yapılmadığını düşündüm.”

Burak güldü.

“İyi oldu. Çünkü patronun seni sevmesiyle önerinin işe yaraması aynı şey değil.”

Bu hikâyede Burak'ın analitik yaklaşımı ile Elif'in çalışanların deneyimlerini dikkate alan yaklaşımı birbirini tamamladı. Burada belirleyici olan cinsiyetleri değil, farklı becerileri ortak bir amaç doğrultusunda kullanmalarıydı.

İş hayatında yaranmak, bazen yöneticinin her fikrini desteklemek, bazen başkasının emeğini kendi başarısı gibi sunmak, bazen de bir hatayı gördüğü hâlde sessiz kalmak biçiminde ortaya çıkabilir. Böyle durumlarda kişi kısa vadede avantaj elde ettiğini düşünebilir. Ancak uzun vadede güvenilirliği, bağımsız karar verme becerisi ve mesleki itibarı zarar görebilir.

Öte yandan yöneticilerle uyum içinde çalışmak, eleştirileri dikkatle dinlemek ve gerektiğinde geri adım atmak da otomatik olarak yaranmak anlamına gelmez. Sağlıklı bir iş ilişkisi, hem iş birliğine hem de gerektiğinde saygılı bir itiraza izin verir.

7. Bölüm: Herkesin Seni Sevmesi Mümkün mü?

Murat, zaman içinde insanlarla kurduğu ilişkileri yeniden değerlendirmeye başladı. Eskiden birisi kendisine kızdığında hemen bir yanlış yaptığını düşünürdü. Şimdi ise anlaşmazlıkların her zaman kişisel bir başarısızlık olmadığını öğreniyordu.

Bir gün dükkânına genç bir müşteri geldi. Aldığı malzemenin fiyatını pahalı bulduğunu söyleyerek indirim istedi. Murat maliyetleri hesapladı ve makul bir miktar indirim yapabileceğini belirtti.

Müşteri daha fazlasını isteyince Murat başını iki yana salladı.

“Daha fazlasını yaparsam zarar ederim. İsterseniz bütçenize uygun başka bir ürün gösterebilirim.”

Genç adam biraz söylendi, sonra alternatif ürünü inceledi ve satın almaya karar verdi.

Eskiden Murat bu konuşmayı gün boyunca düşünür, müşterinin kendisi hakkında kötü bir fikir edinmesinden endişelenirdi. Bu kez ise işini dürüstçe yaptığını bilmenin rahatlığını hissetti.
 
Üst